Waarom Japanse fans altijd opruimen na WK-wedstrijden

"Een vogel laat niets achter." Dat Japanse spreekwoord verklaart meer over de fanbase van de Samurai Blue dan welke tactische analyse dan ook.

Sinds Frankrijk 1998 doen Japanse supporters iets dat de wereld nog steeds elke vier jaar doet stilstaan: ze blijven na het eindsignaal achter en maken het stadion schoon. Elke beker, elk papiertje, elke achtergelaten drankje. Weg. Op het WK van Qatar 2022 schreven fans zelfs bedankjes op de vuilniszakken — in het Arabisch, Engels en Japans. Ze zullen hetzelfde doen in Arlington en Monterrey wanneer de groepswedstrijden van Japan gespeeld worden.

Dit is geen stunt — het is gewoon dinsdag

Het gedrag is geen PR-campagne of gecoördineerd social media-moment. Het is meer een soort spiergeheugen. Japanse kinderen maken vanaf de basisschool hun eigen klaslokalen schoon — geen conciërges, alleen kinderen met dweilen en een verantwoordelijkheidsgevoel. Die gewoonte schakelt niet uit wanneer ze een stadion met 70.000 zitplaatsen binnenlopen.

Koichi Nakano, hoogleraar politicologie aan de Sophia University, zei het duidelijk: "Japanse sportfans bij wereldevenementen die het stadion opruimen, gedragen zich op dezelfde manier als toen ze leerden van sport te genieten als schooljongens en -meisjes."

Barbara Holthus, plaatsvervangend directeur van het Duitse Instituut voor Japanse Studies, benadert het sociologisch in plaats van sentimenteel. "Mensen in Japan zijn gewoon anders gesocialiseerd," vertelde ze aan de Associated Press. "Als je opgroeit met een bepaalde manier waarop dingen gedaan worden, pas je dat toe, zelfs bij het opruimen van een stadion achteraf." Het concept dat hieraan ten grondslag ligt is meiwaku — het idee dat anderen tot last zijn een sociaal falen is, niet slechts een kleine onbeleefdheid.

In een land waar grootstedelijk Tokyo 35 miljoen mensen huisvest, is die ethiek niet optioneel. Het is infrastructuur.

Het gaat verder dan de tribunes

Op het WK van 2018 in Rusland ruimden de Japanse spelers hun kleedkamer op nadat ze uitgeschakeld waren — en lieten een bedankje achter in het Russisch. Na een 1-0 overwinning op Engeland op Wembley in een oefenwedstrijd, maakten fans Wembley ook schoon. Het gebeurde bij het WK onder 20 in Chili. Toshi Yoshizawa, die die opruimactie leidde, zei: "We zijn opgegroeid met de leer dat we een plek schoner moeten achterlaten dan toen we aankwamen."

William Kelly, hoogleraar antropologie aan Yale, voegt een interessante nuance toe: deze traditie is sterker in voetbal dan in het Japanse honkbal. Zijn theorie is dat de J-League, toen die meer dan 30 jaar geleden werd gelanceerd, bewust werd opgebouwd rond gemeenschapsidentiteit en clubbinding — om zich te onderscheiden van de honkbalcultuur. Voetbalfans, stelt Kelly, "voelden en voelen zich meer onderdeel van de club en het stadion."

Er is ook de media-feedbackloop. Wereldwijde berichtgeving over de opruimacties heeft het gedrag veranderd in een bron van nationale trots, wat het verder versterkt. Jeff Kingston van Temple University in Japan merkt op: "Nu de media het verhaal hebben opgepikt en Japanse fans met lof hebben overladen, hebben ze er een erezaak van gemaakt om die waarden en normen te tonen."

Wat Japan ook doet op het veld in 2026, de tribunes zullen brandschoon zijn wanneer ze vertrekken. Dat deel staat buiten kijf.